John Rawls (1921–2002)

Kendinizi doğmamış bir çocuğun yerine koyun. Bir milyarder mi yoksa dilenci mi olacağınızı bilmiyorsunuz. Nasıl bir toplumda doğmak isterdiniz? Kaderinizi bilmiyorsanız, dünyanızın nasıl bir yönetimle, nasıl kanunlarla idare edilmesini isterdiniz?

Filozof John Rawls (1921–2002), 1971 tarihli A Theory of Justice (Adalet Teorisi) kitabında yer alan bu senaryoya “cehalet peçesi” adını verdi. Ona göre “cehalet örtüsü”nün gözlerini bağladığı herkes adil ve eşitlikçi bir toplum düzeninde yaşamak isterdi.

Rawls bu kavramı pratikte azınlıkların ve dezavantajlı grupların haklarını korumak için kullandı. Örneğin; “cehalet peçesi” altında bir kişinin fiziksel bir engelle doğup doğmayacağını bilmesi mümkün değildi. Rawls’ın mantığına göre tam da bu yüzden hükümet engellileri düşünerek çalışmalıydı. Örneğin postanelerde tekerlekli sandalye rampalarının olması gerekliydi.

A Theory of Justice faydacılıkla son derece keskin bir zıtlık içerisinde olan düşünceler ortaya koyuyordu. Jeremy Bentham’ın (1748–1832) faydacılık anlayışı, toplumun vatandaşların toplam mutluluğunu arttırmayı hedeflemesi gerektiğini savunuyordu. Bazı durumlarda bu anlayış tek tek bireylerin çıkarlarıyla çeliştiğinde, ağırlığın toplumun ortak çıkarına verilmesi gerekiyordu. Bu bakış açısı çerçevesinde bir faydacı postanede tekerlekli sandalye rampası yapılmasına karşı çıkacaktı. Zira bunun için toplumun büyük çoğunluğunun normalde olduğundan daha fazla vergi vermesi gerecek, üstelik bu küçük bir azınlığın çıkarı için yapılacaktı.

A Theory of Justice basıldıktan sonra Rawls ABD’nin en önemli politik filozoflarından biri olarak görülmeye başlandı. Ona tam karşıt görüşler ise yine bir başka Harvard profesörü tarafından geldi: Muhafazakar eğilimli liberteryen Robert Nozick (1938–2002). Rawls’ı eleştiren Nozick onun devletin adaleti sağlamadaki rolünü fazla abarttığını söylüyordu.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s